Zakładanie fundacji to proces formalny, który pozwala powołać do życia organizację pozarządową realizującą ważne cele społeczne, edukacyjne czy charytatywne. Aby przebiegł sprawnie, warto wcześniej poznać wszystkie wymagania prawne i przygotować niezbędne dokumenty(grantowo.pl). Poniżej przedstawiamy krok po kroku, jak założyć fundację w Polsce – od pomysłu, przez dokumenty, aż po rejestrację w KRS.
1. Określenie celu fundacji
Pierwszym krokiem jest jasne zdefiniowanie misji i celu działania przyszłej fundacji. Cel fundacji musi być zgodny z podstawowymi interesami społecznymi – przykładowo może to być promocja edukacji, pomoc osobom z niepełnosprawnościami czy ochrona środowiska(grantowo.pl) (grantowo.pl). Precyzyjnie sformułowany cel trafi do statutu fundacji i aktu fundacyjnego. Brak jasno określonego celu może skutkować problemami przy rejestracji, dlatego warto poświęcić czas na dopracowanie misji fundacji(grantowo.pl).
2. Majątek fundacji (fundusz założycielski)
Każda fundacja musi dysponować majątkiem przeznaczonym na realizację swoich celów. Prawo nie określa minimalnej kwoty takiego funduszu, jednak w praktyce powinien on być na tyle wystarczający, by umożliwić rozpoczęcie działalności(grantowo.pl). Majątek fundacji może obejmować wkład finansowy (np. pieniężny aport fundatora) lub mienie rzeczowe (np. sprzęt, nieruchomość) przekazane przez fundatora(grantowo.pl). Warto już na starcie zabezpieczyć choć minimalne środki – często przyjmuje się, że kwota rzędu kilku tysięcy złotych stanowi realne minimum do pokrycia pierwszych kosztów operacyjnych fundacji.
3. Akt fundacyjny u notariusza
Fundację ustanawia się w formie aktu notarialnego (tzw. akt fundacyjny), sporządzonego przez fundatora u notariusza. W akcie tym muszą znaleźć się podstawowe informacje o nowej organizacji: unikalna nazwa fundacji, dokładnie sformułowany cel jej działalności oraz wysokość i rodzaj majątku przeznaczonego na realizację tego celu(grantowo.pl). Akt fundacyjny może zawierać także postanowienia o powołaniu pierwszego zarządu fundacji. Należy pamiętać, że usługa notarialna wiąże się z kosztami – sporządzenie aktu to wydatek rzędu co najmniej kilkuset złotych (zwykle ok. 300 zł lub więcej, zależnie od stawek)(grantowo.pl).
4. Statut fundacji
Równolegle z aktem fundacyjnym trzeba przygotować statut, czyli dokument określający strukturę i zasady działania fundacji. Statut jest wewnętrzną “konstytucją” fundacji i powinien zawierać m.in.: nazwę i siedzibę fundacji, szczegółowy opis celów i form działalności, zasady powoływania i kompetencje organów fundacji (zarządu, ewentualnie rady fundacji), sposób reprezentacji oraz zasady gospodarki finansowej i likwidacji fundacji(grantowo.pl). Bardzo istotne jest, by statut był spójny i zgodny z przepisami – błędy lub braki w statucie (np. niejasne zapisy o majątku czy trybie likwidacji) mogą wydłużyć proces rejestracji lub skutkować odrzuceniem wniosku przez sąd(grantowo.pl). Warto posiłkować się dostępnymi wzorami lub skonsultować treść statutu z prawnikiem doświadczonym w obsłudze NGO(grantowo.pl).
5. Rejestracja fundacji w KRS
Po przygotowaniu aktu fundacyjnego i statutu kolejnym krokiem jest rejestracja fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). W tym celu należy złożyć w sądzie rejestrowym wniosek o wpis fundacji do KRS – wykorzystuje się formularz KRS-W20 wraz z wymaganymi załącznikami (akt notarialny, statut, oświadczenie o adresie siedziby i składzie organów itp.)grantowo.pl. Obecnie wiele spraw rejestrowych można załatwić online poprzez portal eKRS, co przyspiesza procedurę. Rejestracja fundacji wiąże się z opłatami: opłata sądowa za wpis do rejestru wynosi 250 zł, a dodatkowo 100 zł kosztuje ogłoszenie wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczymgrantowo.pl. Po uiszczeniu tych opłat i złożeniu kompletu dokumentów, sąd rejestrowy rozpoznaje wniosek – przy braku braków formalnych wpis następuje zazwyczaj w ciągu kilku tygodni.
6. Dodatkowe uwagi – koszty i działalność gospodarcza
Warto zawczasu przygotować się na wydatki związane z rejestracją fundacji. Oprócz wspomnianych opłat rejestrowych (łącznie 350 zł) należy uwzględnić koszt sporządzenia aktu notarialnego, a także ewentualne koszty administracyjne (np. opłaty skarbowe za uzyskanie odpisów dokumentów). Jeśli fundacja planuje prowadzić działalność gospodarczą (czyli własną działalność zarobkową, z której dochód będzie przeznaczany na cele statutowe), koniecznie trzeba to zaznaczyć w statucie i zgłosić przy rejestracjigrantowo.pl. Prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację jest legalne, ale wymaga m.in. dodatkowego wpisu w rejestrze przedsiębiorców i prowadzenia pełnej księgowości.
7. Obowiązki po zarejestrowaniu fundacji
Uzyskanie wpisu do KRS to nie koniec formalności – od tego momentu fundacja zyskuje osobowość prawną i podlega określonym obowiązkom prawnym. Fundacja musi m.in. prowadzić rzetelną księgowość oraz składać corocznie sprawozdania finansowe do właściwego organu nadzoru (najczęściej ministra właściwego ze względu na cele fundacji lub starosty)grantowo.pl. Niewywiązywanie się z tego obowiązku może grozić karami finansowymi lub nawet wykreśleniem fundacji z rejestrugrantowo.plgrantowo.pl. Ponadto każda zmiana danych fundacji (np. adresu siedziby, składu zarządu, zmiana statutu) musi być zgłoszona do KRS w ustawowym terminie (zwykle 7 dni)grantowo.pl. Zapewnienie zgodności działań fundacji z przepisami i statutem to klucz do jej wiarygodności i trwałości.
Założenie fundacji w Polsce wymaga dopełnienia wielu formalności, ale przy dobrej organizacji jest w zasięgu ręki każdego społecznie zaangażowanego fundatora. Kluczem jest jasne określenie celu, skrupulatne przygotowanie dokumentów i przestrzeganie procedur rejestracyjnych. Po zarejestrowaniu fundacji pamiętaj o obowiązkach sprawozdawczych i prawnych – dzięki temu Twoja fundacja będzie mogła skutecznie i transparentnie realizować swoją misję przez długie lata.
