Osoby planujące działania społeczne często wybierają między fundacją a stowarzyszeniem. Ale istnieje też trzecia forma, szczególnie ważna w ekonomii społecznej: spółdzielnia socjalna. Każda z tych form ma inny sens. Fundacja dobrze pasuje do misji i projektów prowadzonych przez fundatora lub zarząd. Stowarzyszenie pasuje do społeczności członkowskiej. Spółdzielnia socjalna łączy działalność gospodarczą z reintegracją społeczną i zawodową.
Poradnik ngo.pl opisuje fundacje i stowarzyszenia jako najpopularniejsze formy organizacji pozarządowych, a ekonomiaspoleczna.gov.pl wyjaśnia, że przedsiębiorstwo społeczne jest statusem, a nie osobną formą prawną.
Najprostsze rozróżnienie
| Forma | Najlepsza, gdy… |
| Fundacja | masz misję, zespół i chcesz realizować projekty społeczne |
| Stowarzyszenie | masz grupę ludzi i chcesz działać członkowsko |
| Spółdzielnia socjalna | chcesz łączyć pracę, przedsiębiorczość i reintegrację |
| Przedsiębiorstwo społeczne | chcesz uzyskać status i instrumenty ekonomii społecznej |
Spółdzielnia socjalna – kiedy ma sens?
Spółdzielnia socjalna ma sens, gdy celem jest tworzenie miejsc pracy i integracja osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Może być zakładana przez osoby fizyczne lub osoby prawne. Oficjalne informacje rządowe wskazują, że spółdzielnię socjalną mogą założyć osoby fizyczne należące do określonych grup albo osoby prawne, takie jak NGO, JST lub kościelne osoby prawne.
To forma bardziej gospodarcza niż klasyczna fundacja czy stowarzyszenie. Wymaga pomysłu na usługi, klientów, koszty, zatrudnienie i zarządzanie zespołem.
Co wybrać pod granty?
Jeśli głównym celem są projekty edukacyjne, kulturalne, obywatelskie, sportowe lub cyfrowe, najczęściej najprościej zacząć od fundacji albo stowarzyszenia. Jeśli celem jest zatrudnianie osób, świadczenie usług społecznych i rozwój ekonomii społecznej, spółdzielnia socjalna może być lepsza.
| Cel | Najlepsza forma |
| portal edukacyjny | fundacja lub spółka non profit |
| klub mieszkańców | stowarzyszenie |
| projekty grantowe dla młodzieży | fundacja/stowarzyszenie |
| zatrudnienie osób zagrożonych wykluczeniem | spółdzielnia socjalna |
| lokalne działania członkowskie | stowarzyszenie |
| usługi społeczne z przychodem | spółdzielnia lub NGO z działalnością odpłatną/gospodarczą |
Uwaga przy konkursach ofert
Poradnik ngo.pl wskazuje, że w otwartych konkursach ofert zadania mogą być wykonywane w ramach działalności nieodpłatnej lub odpłatnej pożytku publicznego, a problem może pojawić się, gdy podmiot startuje wyłącznie jako przedsiębiorca.
Wniosek: forma prawna to jedno, ale kluczowe jest, w jakim trybie i w jakim charakterze podmiot realizuje zadanie.
Popularne pytania
Czy spółdzielnia socjalna jest NGO?
Nie jest klasyczną fundacją ani stowarzyszeniem, ale jest ważnym podmiotem ekonomii społecznej i może uczestniczyć w części mechanizmów pożytku publicznego.
Czy fundacja może założyć spółdzielnię socjalną?
Organizacje pozarządowe mogą być wśród osób prawnych zakładających spółdzielnię socjalną.
Co jest lepsze do grantów: fundacja czy spółdzielnia?
Do klasycznych projektów społecznych zwykle prostsza jest fundacja lub stowarzyszenie. Do usług społecznych i zatrudnienia – spółdzielnia socjalna może być lepsza.
Czy stowarzyszenie jest bardziej demokratyczne niż fundacja?
Tak, bo opiera się na członkach i walnym zebraniu.
Czy spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, jest to jedna z jej podstawowych funkcji, ale powinna łączyć działalność ekonomiczną z celem społecznym.
Linki
Granty i dotacje dla NGO – https://grantowo.pl/
Baza wiedzy dla organizacji pozarządowych – https://grantowo.pl/baza-wiedzy/
