W fundacjach i stowarzyszeniach zarząd pełni funkcję głównego organu wykonawczego, podejmującego kluczowe decyzje o kierunkach rozwoju i zarządzaniu majątkiem. Przepisy ustawy o fundacjach i prawa o stowarzyszeniach nakładają na członków zarządu szeroką odpowiedzialność za finanse, realizację celów statutowych oraz przestrzeganie przepisów prawa. Poznanie prawnych i organizacyjnych aspektów funkcjonowania zarządu pomaga uniknąć błędów, a jednocześnie zapewnia stabilne kierowanie organizacją.
Odpowiedzialność zarządu – ktoś musi odpowiadać!
- Odpowiedzialność cywilna
W niektórych sytuacjach członkowie zarządu mogą odpowiadać całym swoim majątkiem za zobowiązania organizacji, zwłaszcza jeśli dopuścili się zaniedbań lub działań szkodzących fundacji albo stowarzyszeniu. - Odpowiedzialność karna
Dotyczy m.in. przypadków świadomego naruszenia przepisów (fałszowanie dokumentów, oszustwa finansowe). Możliwość pociągnięcia zarządu do odpowiedzialności karnej podkreśla wagę rzetelnego prowadzenia księgowości i sprawozdawczości. - Odpowiedzialność administracyjna
Wynika z przepisów dotyczących rozliczeń publicznych (np. przy projektach finansowanych z dotacji) oraz obowiązku rejestrowania zmian w KRS.
Więcej na temat odpowiedzialności i obowiązków statutowych zarządu można przeczytać w poradnikach publikowanych na ngo.pl oraz w ustawie o fundacjach i prawie o stowarzyszeniach.
Zadania zarządu
- Zarządzanie majątkiem i finansami
Zarząd decyduje o gospodarowaniu środkami, inwestycjach czy zakupach. Odpowiada też za rzetelne prowadzenie księgowości, rozliczanie projektów oraz przygotowanie sprawozdań finansowych. - Reprezentowanie organizacji
W fundacji i stowarzyszeniu członkowie zarządu są najczęściej upoważnieni do podpisywania umów, wniosków o dotacje i pism urzędowych. Przy większych projektach dobrze jest wyznaczyć osobę nadzorującą każdą inicjatywę. - Realizacja i nadzór nad celami statutowymi
Zarząd czuwa nad zgodnością prowadzonych działań z misją organizacji, decyduje o kierunkach rozwoju (np. wybór projektów, partnerstw, wniosków o granty) i współpracuje z innymi organami (radą fundacji, komisją rewizyjną).
Najlepsze praktyki w pracy zarządu
Aby efektywnie kierować fundacją lub stowarzyszeniem, warto:
- Ustalić klarowny podział kompetencji między członkami zarządu,
- Regularnie organizować spotkania (także online), protokołować ustalenia i monitorować realizację zadań,
- Dbać o przejrzystą komunikację z zespołem pracowników, wolontariuszy i beneficjentów,
- Systematycznie podnosić kwalifikacje w zakresie prawa, zarządzania projektami czy pozyskiwania dotacji.
Zarząd w NGO – poważna sprawa!
Rola zarządu w fundacji i stowarzyszeniu jest fundamentalna dla prawidłowego funkcjonowania organizacji. To zarząd ponosi odpowiedzialność za finanse, administrację i realizację celów statutowych, a także za budowanie reputacji NGO w środowisku lokalnym i wśród partnerów. Dzięki profesjonalnemu podejściu do zarządzania majątkiem, transparentnej księgowości i dbałości o rozwój kompetencji członków zarządu, organizacje mogą skuteczniej pozyskiwać granty, prowadzić wartościowe projekty oraz utrzymywać stabilną pozycję na rynku trzeciego sektora.
