Wprowadzenie: Nie każda inicjatywa społeczna działa od razu jako zarejestrowana fundacja czy stowarzyszenie. Często aktywne grupy mieszkańców, młodzieży lub pasjonatów chcą realizować projekty jeszcze przed formalizacją swojej działalności. Dobrą wiadomością jest to, że istnieją możliwości pozyskania mikrograntów i dotacji również dla tzw. grup nieformalnych. Wymaga to jednak spełnienia pewnych warunków i zwykle współpracy z doświadczonym podmiotem. Oto poradnik, jak grupy nieposiadające osobowości prawnej mogą zdobyć dofinansowanie na swoje pomysły.
1. Czym jest grupa nieformalna i jakie ma możliwości?
Grupa nieformalna to zespół co najmniej kilku osób, które wspólnie chcą prowadzić działania społecznie pożyteczne, ale nie zarejestrowały oficjalnie organizacji (nie mają KRS ani statusu prawnego). Przykładem mogą być koła młodzieżowe, nieformalne kluby mieszkańców, grupy wolontariuszy działające przy bibliotece itp. Same w sobie nie mogą zawierać umów ani ubiegać się bezpośrednio o dotacje (bo nie mają osobowości prawnej), ale specjalne programy dotacyjne pozwalają im uczestniczyć dzięki nawiązaniu współpracy z tzw. Patronem.
Najpopularniejszą formą wsparcia dla grup nieformalnych są mikrodotacje w ramach programów takich jak Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) czy lokalne konkursy grantowe (często określane jako „małe granty”). Takie mini-granty mają zazwyczaj wartość od kilku do kilkunastu tysięcy złotych i są skierowane do młodych organizacji pozarządowych oraz grup nieformalnych, które dopiero rozpoczynają działalność społeczną(grantowo.pl maleinicjatywy.pl). Warunkiem ubiegania się o mikrodotację przez grupę nieformalną jest występowanie o nią wspólnie z Patronem.
2. Rola Patrona – jak to działa?
Patronem nazywamy organizację lub instytucję, która użycza swojej osobowości prawnej grupie nieformalnej na potrzeby wniosku o dotację. Najczęściej funkcję Patrona pełni fundacja, stowarzyszenie lub inny podmiot mający zdolność prawną do zawierania umów i dysponowania środkami. W praktyce wygląda to tak, że to Patron składa wniosek o dofinansowanie w imieniu grupy nieformalnej, a w przypadku otrzymania grantu – podpisuje umowę dotacyjną i zarządza środkami finansowymi podczas realizacji projektu(mikrodotacje.komes.org.pl).
Ważne jest zrozumienie, że pieniądze z dotacji nie trafiają bezpośrednio do grupy nieformalnej. To Patron formalnie otrzymuje dotację i ponosi odpowiedzialność za jej wydatkowanie zgodnie z zasadami. Każdy wydatek w projekcie musi być udokumentowany fakturą lub rachunkiem wystawionym na Patrona(mikrodotacje.komes.org.pl). Grupa realizuje działania merytoryczne – prowadzi zajęcia, organizuje wydarzenia – ale to Patron opłaca faktury i prowadzi księgowość projektu. Taki model zapewnia kontrolę nad środkami publicznymi i formalne rozliczenie zgodne z przepisami.
Dla grupy nieformalnej oznacza to, że musi nawiązać współpracę z zaufanym Patronem. Najlepiej, jeśli Patronem zostanie organizacja, która zna członków grupy i ich inicjatywę – na przykład lokalna fundacja, stowarzyszenie rodziców, dom kultury czy inna instytucja gotowa wesprzeć oddolny pomysł. Patron również podpisuje wniosek i umowę (obok przedstawicieli grupy), zobowiązując się do realizacji projektu wspólnie z grupą(mikrodotacje.komes.org.pl). Od strony formalnej projekt jest prowadzony pod egidą Patrona, ale nazwa i opis inicjatywy oczywiście odzwierciedlają pomysłodawców.
3. Jak aplikować o mikrodotację z Patronem?
Procedura ubiegania się o dofinansowanie przez grupę nieformalną różni się nieco od standardowej aplikacji NGO. Przede wszystkim należy znaleźć program, który dopuszcza udział grup nieformalnych. Informacji o takich konkursach warto szukać na stronach Narodowego Instytutu Wolności (dot. Programu FIO i „NOWEFIO”), lokalnych centrów organizacji pozarządowych, portalu ngo.pl oraz stronach urzędów marszałkowskich czy miejskich (często prowadzą regranting środków miejskich lub rządowych dla małych inicjatyw).
Gdy znajdziesz odpowiedni konkurs (np. regionalny konkurs mikrodotacji dla młodych NGO i grup nieformalnych), zapoznaj się z regulaminem. Upewnij się, że spełniacie warunki jako grupa (np. minimalna liczba osób w grupie, terytorialny zasięg działania). Następnie poszukaj Patrona, jeśli jeszcze go nie masz. Być może organizacja, przy której działacie, zgodzi się nim zostać. Jeśli nie, możecie zwrócić się do innej zaprzyjaźnionej fundacji lub stowarzyszenia z prośbą o takie wsparcie.
Przygotowując wniosek, wypełniacie go wspólnie z Patronem. Dane formalne (nazwa, adres, KRS) będą dotyczyć Patrona, ale w treści należy opisać, że projekt realizuje określona grupa nieformalna we współpracy z nim. Zazwyczaj konkursy wymagają dołączenia do wniosku porozumienia lub umowy pomiędzy grupą a Patronem, określającej zasady współpracy. Warto taki dokument sporządzić – zawrzyjcie w nim uzgodnienia, że Patron zobowiązuje się złożyć wniosek i rozliczyć dotację, a grupa – zrealizować działania merytoryczne.
Pamiętajcie, że terminy i wymogi obowiązują Was tak samo, jak każdą organizację. Złóżcie wniosek na czas, dopełnijcie wymogów formalnych (podpisy co najmniej trzech osób z grupy i osób reprezentujących Patrona itp.). Dobrze jest też przedyskutować z Patronem kwestie ubezpieczenia uczestników czy odpowiedzialności za ewentualne zobowiązania – formalnie to Patron ponosi odpowiedzialność przed grantodawcą.
4. Realizacja projektu przez grupę z Patronem
Po otrzymaniu mikrodotacji czeka Was etap wdrożenia projektu. Podział ról powinien być jasny: grupa nieformalna wykonuje zaplanowane działania (np. prowadzi warsztaty, organizuje wydarzenia, rekrutuje uczestników), natomiast Patron zajmuje się stroną administracyjną i finansową. Ważne, aby przez cały czas utrzymywać bliską współpracę z osobą wyznaczoną przez Patrona do obsługi projektu (np. księgowym lub koordynatorem z ramienia organizacji).
W trakcie realizacji projektu dokumentujcie przebieg – róbcie zdjęcia, zbierajcie listy obecności, ankiety ewaluacyjne itp. Na zakończenie będziecie wspólnie z Patronem przygotowywać sprawozdanie. Część merytoryczną opracuje grupa (opis zrealizowanych działań i osiągniętych rezultatów), a część finansową – Patron, bazując na zebranych dokumentach finansowych. Upewnijcie się, że wydatki nie przekroczyły przyznanej kwoty i że zostały dokonane w ramach okresu realizacji (nie można płacić za faktury po zakończeniu projektu). Niewykorzystane środki dotacji zwykle trzeba zwrócić grantodawcy, więc starajcie się zaplanować budżet tak, by wszystko efektywnie wykorzystać.
5. Od grupy nieformalnej do rejestracji NGO
Udział w konkursach grantowych może być dla grupy nieformalnej pierwszym krokiem do założenia własnej organizacji. Jeśli Wasz projekt się uda, zdobędziecie doświadczenie i przekonacie się, że warto kontynuować działalność – rozważcie rejestrację stowarzyszenia lub fundacji. Posiadanie osobowości prawnej otworzy Wam drogę do większych dotacji i samodzielnego aplikowania o środki. Wiele programów (w tym FIO) traktuje mikrodotacje jako inkubator dla nowych inicjatyw – po realizacji 1–2 projektów z Patronem łatwiej będzie Wam stworzyć formalną organizację.
Pamiętajcie jednak, że nawet jako niezależna już NGO nadal możecie korzystać ze wsparcia doświadczonych partnerów, a także sami stać się Patronem dla kolejnych grup nieformalnych. Taka współpraca między organizacjami buduje silne, zaangażowane społeczności lokalne.
Granty bez podmiotu – jak to zrobić?
Grupom nieformalnym drzwi do grantów stoją otworem dzięki mechanizmowi Patronatu i mikrodotacji. Wymaga to znalezienia zaufanego partnera i spełnienia określonych formalności, ale pozwala zrealizować wiele wartościowych inicjatyw społecznych już na wczesnym etapie działalności. Jeśli macie pomysł – poszukajcie programu mikrodotacji w Waszej okolicy i działajcie, nie czekając na pełną formalizację. Każdy duży ruch społeczny kiedyś zaczynał nieformalnie!
