Wstęp
Jedno z pierwszych pytań osób, które chcą działać społecznie, brzmi: czy założyć fundację, stowarzyszenie, stowarzyszenie zwykłe, a może w ogóle nie zakładać jeszcze organizacji? To bardzo ważna decyzja, zwłaszcza jeśli planujesz pozyskiwać granty, dotacje samorządowe, środki ministerialne, fundusze unijne albo pieniądze od sponsorów.
Poradnik ngo.pl wskazuje, że przy zakładaniu organizacji najczęściej wybór sprowadza się do fundacji albo stowarzyszenia, a po rejestracji organizacja musi zadbać o kolejne formalności, takie jak NIP-8, CRBR czy konto bankowe.
Fundacja i stowarzyszenie – podstawowa różnica
Fundacja jest dobrym wyborem wtedy, gdy masz pomysł, fundatora, majątek założycielski i chcesz realizować określone cele społeczne, edukacyjne, kulturalne, naukowe, sportowe albo obywatelskie. Fundacja nie opiera się na członkostwie. Najważniejszy jest statut, zarząd i cel, dla którego została powołana.
Stowarzyszenie jest lepsze wtedy, gdy chcesz działać zespołowo, demokratycznie i budować organizację wokół grupy osób. Kluczowe znaczenie mają członkowie, walne zebranie, zarząd i często komisja rewizyjna. Stowarzyszenie lepiej pasuje do klubów, środowisk lokalnych, grup pasjonatów, organizacji sportowych, grup rodziców, grup absolwentów albo ruchów społecznych.
Tabela: fundacja czy stowarzyszenie pod granty?
| Kryterium | Fundacja | Stowarzyszenie |
|---|---|---|
| Najlepsza dla | osoby lub małej grupy z konkretną misją | większej grupy członków |
| Członkowie | nie są konieczni | są podstawą działania |
| Decyzyjność | zwykle szybsza | bardziej demokratyczna |
| Granty | bardzo dobra forma do projektów społecznych, edukacyjnych, kulturalnych | bardzo dobra forma do projektów lokalnych, sportowych, obywatelskich |
| Wiarygodność | zależy od historii, zarządu i projektów | zależy też od aktywności członków |
| Formalności | statut, fundator, zarząd, rejestracja | statut, członkowie, zebranie założycielskie, rejestracja |
Co jest lepsze do pozyskiwania dotacji?
W praktyce obie formy mogą aplikować o granty, jeśli spełniają warunki konkursu. W otwartych konkursach ofert mogą brać udział m.in. fundacje, stowarzyszenia, organizacje kościelne, spółdzielnie socjalne oraz inne podmioty prowadzące działalność w sferze pożytku publicznego.
Dla grantodawcy najważniejsze będzie nie tylko to, czy jesteś fundacją czy stowarzyszeniem, ale przede wszystkim:
| Co sprawdza grantodawca? | Dlaczego to ważne? |
| zgodność projektu ze statutem | projekt musi mieścić się w celach organizacji |
| doświadczenie | pokazuje, że organizacja dowiezie projekt |
| potencjał zespołu | grant to nie tylko pomysł, ale też realizacja |
| budżet i wkład własny | ocenia realność projektu |
| sprawozdawczość | pokazuje rzetelność finansową |
| partnerstwa | wzmacniają wiarygodność |
Kiedy wybrać fundację?
Fundacja będzie dobrym wyborem, jeśli:
- chcesz szybko zbudować organizację wokół konkretnej misji,
- nie potrzebujesz szerokiej bazy członkowskiej,
- planujesz projekty edukacyjne, społeczne, cyfrowe, naukowe, kulturalne albo eksperckie,
- chcesz łatwo podejmować decyzje zarządcze,
- planujesz tworzyć markę organizacji, portal, program edukacyjny, centrum wsparcia albo cykl wydarzeń.
Przykład: jeśli tworzysz projekt edukacyjny dla młodzieży, portal wiedzy, program szkoleń obywatelskich albo platformę cyfrową dla szkół, fundacja może być bardzo naturalną formą działania.
Kiedy wybrać stowarzyszenie?
Stowarzyszenie będzie lepsze, jeśli:
- masz grupę osób, która chce wspólnie działać,
- ważna jest demokratyczna struktura,
- chcesz budować społeczność członkowską,
- działasz lokalnie,
- projekt opiera się na aktywności mieszkańców, członków, rodziców, sportowców, seniorów albo wolontariuszy.
Przykład: jeśli chcesz prowadzić klub sportowy, lokalne centrum aktywności, grupę mieszkańców albo stowarzyszenie absolwentów, stowarzyszenie może być bardziej naturalne niż fundacja.
Najważniejsza zasada grantowa
Nie zakładaj organizacji tylko po to, żeby „mieć podmiot do grantów”. Załóż ją wtedy, gdy masz:
- misję,
- realny problem do rozwiązania,
- ludzi lub zasoby,
- pomysł na działania,
- gotowość do formalności,
- gotowość do rozliczania pieniędzy publicznych.
Grantodawcy coraz częściej patrzą nie tylko na pomysł, ale też na trwałość organizacji, jej komunikację, doświadczenie, transparentność i zdolność do prowadzenia dokumentacji.
FAQ
Czy fundacja może dostać dotację?
Tak. Fundacja może aplikować o dotacje, jeśli spełnia warunki konkursu, a projekt jest zgodny z jej statutem.
Czy stowarzyszenie może aplikować o granty?
Tak. Stowarzyszenia bardzo często aplikują o środki publiczne, zwłaszcza w konkursach samorządowych, ministerialnych i lokalnych.
Czy trzeba mieć status OPP, żeby dostać grant?
Zwykle nie. Status OPP nie jest standardowym warunkiem udziału w konkursach dotacyjnych. W otwartych konkursach ofert nie można co do zasady ograniczać konkursu wyłącznie do OPP.
Granty i dotacje dla NGO – https://grantowo.pl/
Baza wiedzy dla organizacji pozarządowych – https://grantowo.pl/baza-wiedzy/
